Alles in Ordnung? Listy do Lagerkommandanta

Wojenna zawierucha uczyniła życie utalentowanego sportowca Henryka Zgudy pasmem tragicznych i szczęśliwych zdarzeń, które złożyły się na niezwykłą epopeję. Zguda zaczyna swą opowieść od przedwojennego Krakowa. Mówi o życiu w ubogim domu koło dworca, o beztroskiej młodości i o sportowym współzawodnictwie. Był bowiem zapalonym pływakiem i waterpolistą, osiągając w tych dyscyplinach bardzo dobre wyniki. A potem wybuchła wojna i Zguda, oskarżony o działalność polityczną, rozpoczął więzienną wędrówkę po obozach Auschwitz, Buchenwald, Flossenbürg i Dachau. Podkreśla, że mógł zginąć wielokrotnie i że przeżył cudem, często dzięki napotkanym przyjaciołom. Jednak nie skupia się tylko na tym. Nawet chętniej wspomina epizody, które pozwalały oderwać się od upiornej obozowej rzeczywistości. Życie sportowca we wczesnym PRL-u nie było złe, ale gdy system zaczął zaciskać pętlę, lepiej było uciec. I tak zaczął się ostatni, amerykański etap historii Henryka.

Mecenas”, „filantrop”, „magnetyczna osobowość”, „ludzie po prostu do niego lgnęli”. O Stanleyu Tolkinie w Nowym Jorku mówiło się wiele. Polak, który z powodzeniem prowadził kluby The Dom oraz Stanley’s Bar, gdzie gościła śmietanka nowojorskiej bohemy. Andy Warhol wyświetlał tam swoje filmy, The Velvet Underground grali swoje pierwsze performatywne koncerty, najwięksi jazzmani wdawali się w światopoglądowe dyskusje, a afroamerykańscy aktywiści planowali równościowe pikiety. Ale kim tak naprawdę był Tolkin, o którym polskie archiwa uparcie milczą? Jan Błaszczak niczym najlepszy detektyw prowadzi nas nowojorskimi ulicami Lower East Side i próbuje rozwiązać zagadkę Stanleya Tolkina. W śledztwie pomagają mu bitnikowskie poetki, organizatorzy punkowych koncertów z lat 70., artyści wizualni, międzynarodowej sławy kompozytorzy, księża z nowojorskich parafii, afroamerykańscy pisarze i potomkowie polskich emigrantów. A opowieść o Tolkinie jest też przewodnikiem po Nowym Jorku ostatniego półwiecza, gdzie od lat słodki zapach marihuany miesza się z rześkim powietrzem znad East River. Po mieście, którego mieszkańcy, jak niegdyś Stanley Tolkin, próbują realizować swój American dream.

Wojna raz na zawsze odmienia losy tych, którzy jej doświadczyli. Jest nieodłącznie związana ze strachem, cierpieniem, a także niepewnością jutra. Sięgnij po książkę pod tytułem "Egzekutor", którą napisał Marcel Woźniak i przekonaj się, czy nawet w tak trudnym czasie można zachować człowieczeństwo! Felix Landau zapisał się na kartach historii jako wcielenie najprawdziwszego zła. Bezgranicznie oddany Hitlerowi posłusznie wypełniał rozkazy swego przywódcy, bez mrugnięcia okiem pozbawiając życia Żydów. Swoje obowiązki wykonywał z radością i zatrważającym zaangażowaniem. Mordowanie szybko stało się dla niego rozrywką, do której nie potrzebował żadnego pretekstu. Wystarczyło, aby ktoś spojrzał na mężczyznę w niewłaściwy sposób, powiedział o jedno słowo za dużo lub po prostu nie przypadł mu do gustu. Było to jednoznaczne z wyrokiem śmierci. Jedyną osobą, wobec której Landau żywił ciepłe uczucia, była wybranka jego serca. To do niej pisał listy miłosne, w których nie tylko zapewniał o oddaniu i miłości, ale i dzielił się szczegółami zabójstw, których dokonywał. Ta książka to fascynująca podróż do umysłu bezwzględnego nazisty, w którym nie było miejsca nawet na odrobinę dobra.

Książka "Lalki z getta" autorstwa Evy Weaver jest poruszającą serce wizją wojny z perspektywy dziecka i jego prześladowcy. Dzieło to stanowi wnikliwe studium ludzkiej odwagi, a także siły przebaczenia. Żydowski chłopiec o imieniu Mika wraz z początkiem wojny dziedziczy po dziadku płaszcz. Pozornie zwykły element garderoby skrywa w sobie cenny skarb. W jego licznych kieszeniach ukryta jest bogata kolekcja pacynek. Urocze lalki przynajmniej na chwilę pozwalają dziecku zapomnieć o okrutnych i brutalnych obrazach wojny. Niemiecki żołnierz odkrywa talent chłopca i zmusza go do podwójnego życia, które stanie się walką o przetrwanie i honor. Błyskotliwy Mika odnajduje jednak inne zastosowania lalkarskiego talentu i sekretnych kieszeni płaszcza. Eva Weaver ukazuje również drugie oblicze wojny, widzianej z perspektywy Maxa - niemieckiego żołnierza, który ostatecznie trafia do syberyjskiego gułagu. Jedna z pacynek staje się łącznikiem pomiędzy żydowskim chłopcem a hitlerowskim oprawcą. Przekazywana z pokolenia na pokolenie laleczka jest symbolem okrucieństwa i trudnego dziedzictwa wojny.

Alianckie bombardowania Drezna to fakt historyczny, który kładzie się cieniem na roli państw zachodnich w drugiej wojnie światowej. Wiele osób nie wie, że były to niejedyne tak okrutne naloty na cele cywilne. Ich historię przybliża książka Leszka Adamczewskiego "Śmierć z nieba. Alianckie naloty na polskie i niemieckie miasta". Autor opowiada historię nalotów bombowców państw alianckich na Hamburg, Norymbergę, Kolonię czy Berlin. Ale wspomina także bombardowania Trójmiasta, Poznania i Szczecina, podczas których ginęli zapędzani przez nazistów do przymusowej pracy cudzoziemscy robotnicy, w tym spore grono naszych rodaków. Tak się stało także podczas ataku na słynną bazę w Peenemünde, gdzie Niemcy prowadzili tajne prace nad nową bronią rakietową. Naloty bombowców państw zachodnich zniszczyły również Świnoujście, Żary czy Królewiec, niosąc cierpienie i śmierć mieszkańcom tych miejscowości.

Pragnienie pozostawienia za sobą przeszłości i rozpoczęcia wszystkiego od nowa w zupełnie innym miejscu towarzyszy wielu osobom. Czy zdobycie się na odwagę i zrealizowanie tego planu to zawsze doby wybór? Przekonaj się o tym, sięgając po książkę pod tytułem "Milcząc jak grób", którą napisała Małgorzata Rogala! Monika Gniewosz decyduje się na opuszczenie tętniącej życiem stolicy i przeprowadzkę do niewielkiego miasteczka o nazwie Pełnia, które w niczym nie przypomina tętniącej życiem metropolii. Gdy kobieta rozpoczyna pracę na komisariacie policji, nie podejrzewa, że przyjdzie jej się tam mierzyć z liczbą spraw, której nie powstydziłaby się nawet Warszawa. Napadnięty zostaje młody mężczyzna, znika gospodyni miejscowego pensjonatu. Szybko okazuje się, że lokalna społeczność ukrywa więcej, niż można byłoby się spodziewać. Jakby tego było mało, wszyscy mieszkańcy wierzą w to, że pobliskie jezioro jest nawiedzone. Jak Monika odnajdzie się w tej nowej rzeczywistości?

Czy wiecie, co się kryje w waszym jedzeniu? Jest takie miasteczko, zupełnie niepodobne do innych, którego mieszkańcy bardzo dbają o to, by ich dieta była zdrowa i pożywna. Nie jest to wcale takie proste: sąsiednie miejscowości, Buły Wielkie i Parówy Niżne, dają zły przykład, a z ukrycia działają złowrogie siły… Na szczęście Jagodno ma swoich obrońców. Przy Boczkowej 23 działa biuro detektywistyczne Parma i Partnerzy, w którym urzędują inspektor Parma i jej wierny pomocnik Szperek. Detektywi rozpoczynają śledztwo i ruszają na pomoc mieszkańcom miasteczka, którym zagraża podejrzana substancja. Jaką rolę w tej historii odgrywa demoniczny doktor Truj i jakimi motywami kierują się przestępcy? Dzięki śledztwu dowiemy się, co to takiego sztuczne barwniki i aromaty, konserwanty, spulchniacze pieczywa oraz dlaczego jedzenie czasami tylko przypomina jedzenie…

W trakcie dwóch miesięcy 1944 roku zawarto kilkaset małżeństw, a mniej formalne związki we wszelkich możliwych konfiguracjach tworzyły się rozpadały każdego dnia. Praktycznie codziennie odbywały się koncerty, często w działających kawiarniach, a informowały o nich zgrabnie wykonane plakaty. W kinie pokazywano premierowe filmy, w radiu nadawano gorące newsy i przedwojenne szlagiery, a jeśli chodzi o prasę - konkurowało ze sobą kilkadziesiąt tytułów. Nie zapomniano nawet o pisemkach dla dzieci, podobnie zresztą jak o teatrach lalkowych. Bardzo sprawnie działała poczta, a komunikację zapewniły kilometry nowych ulic z odpowiednią sygnalizacją. Była też policja i sądy, ponieważ nie zabrakło, jak to w milionowym mieście, przestępczości. Wbrew pozorom zupełnie nieźle radziła sobie nawet warszawska roślinność - choć istotnie nie miała łatwego zadania. Ta książka to opowieść również o niej, podobnie jak o zwierzętach, a nawet o Wiśle. To opowieść o Życiu w sytuacji ekstremalnej, bo w Powstaniu Warszawskim nie tylko walczono i umierano, ale przede wszystkim starano się właśnie żyć. Nie wszędzie się dało, a tam gdzie jednak się dało, to zazwyczaj jednak tylko przez jakiś czas. A jednak próbowano. Gdzie tylko pojawił się najmniejszy wentyl wolności, odradzało się normalne życie. "W sierpniu, w naszej szczęśliwej dzielnicy było wszystko: biało-czerwone flagi, gazeta >Barykady Powiśla<, odezwy porozklejane na murach, komitet samoobrony (). Łapaliśmy audycje powstańczego radia. Zachłystywaliśmy się wolnością. Było, powtarzam, wszystko. A skoro tak, to musiał być i teatr" - wspominała Krystyna Berwińska, która właśnie na Powiślu współtworzyła w tych dniach teatrzyk "Kukiełki pod Barykadą". Powstanie nie było martyrologicznym capstrzykiem, staniem na baczność i recytowaniem "Roty" - choć bardzo się o to starano. Było przede wszystkim wielką eksplozją witalnej siły ówczesnych dwudziestolatków. A tego na szczęście nigdy, nigdzie i nikomu nie udało się do końca kontrolować.